adrian villar rojas en de watersnood van 1953

Barendina Bijtelaar. De Oude Kerk Amsterdam, voorraadschuur voor de Watersnood in 1953 (detail). Zuider Zijbeuk. Collectie Stadsarchief Amsterdam

In 1953 maakte archivaris Barendina M. Bijtelaar (1898-1978) bovenstaande tekening van een een deel van het interieur van de Oude Kerk te Amsterdam, gevuld met een voorraad zandzakken in verband met de Watersnoodramp in 1953. De kerk diende in februari 1953 namelijk als verzamelplaats voor goederen voor de Watersnood, die net had plaats gevonden. Barendina’s eigenlijke taak was het onderzoeken, natekenen en identificeren van alle grafzerken in de Oude Kerk. Vandaar dat er in het Stadsarchief veel tekeningen van haar hand te vinden zijn. Zo ontdekte zij bijvoorbeeld de plaats van het graf van Saskia van Uylenburgh (Saskia’s naam werd in 1953 op een oude grafsteen gebeiteld en deze is sindsdien op die plaats gelegen) en zijn tekeningen van haar hand zoals bovenstaande bewaard gebleven.

Opbouw met houten geraamtes en zandzakken. november 2019. Kunstwerk Adrian Villar Roja, Oude Kerk Amsterdam

Adrian Villar Rojas (1980), een Argentijnse kunstenaar, bekend om zijn ‘kunstwerken op locatie’, werd door Stichting De Oude Kerk (STOK) uitgenodigd om een kunstwerk voor de Oude Kerk te maken. Deze kerk is heden ten dage deels door de Protestante Kerkgemeente, deels ook als expositieruimte in gebruik. Villar Rojas verdiepte zich in de geschiedenis van dit oudste gebouw en oudste monument van Amsterdam en werd al zoekende in de collectie van het Amsterdams Stadsarchief getroffen door de tekening van Bijtelaar, met stapels zandzakken bestemd voor de watersnood-gebieden.

Duisternis alom. Oude kerk Amsterdam in kaarslicht. Kunstwerk Adrian Villar Rojas, 2019

(overgenomen van mixedgrill.nl): “Belangrijke vragen komen bij de kunstenaar naar boven met betrekking tot deze tijd [tijdperk van de mens]. Wat willen we behouden voor toekomstige generaties? Hoe doen we dat? En waarom? Adrián Villar Rojas denkt na over de betekenis van bewaren. Als vertrekpunt refereert hij aan de Tweede Wereldoorlog, toen erfgoed op monumentale schaal werd beschermd. In Amsterdam werden destijds talrijke belangrijke monumenten beschermd tegen bombardementen. Met stellages van zandzakken werden arcades en onderdelen van kerken gestut. De Argentijnse kunstenaar verwijst met zijn installatie naar die periode.”

Oude kerk Amsterdam. Kunstwerk Adrian Villar Rojas, 2019

Het resultaat is: stapels zandzakken (tegen wat precies? de bedreiging van het ongeloof stutten?) als hèt symbool van Villar Rojas’ kunstproject ‘Poems for Earthlings’; alle ramen in de kerk ‘afgeplakt’; alleen kaarslicht in enkele grote kandelaars op de grond; het 17-de eeuwse koorhek, de preekstoel en de burgemeesters-banken rond de kolommen ingepakt; onheilspellende geluiden die de kerk tot een soort spookhuis maken; houten schotten en stellages om de metershoge stapels zandzakken op hun plaats te houden. Men waant zich als in een droom, in een loopgraven-oorlog.

Je kunt je afvragen waarom het mooie invallende licht, waar de Oude Kerk zo beroemd om is, wordt geweerd? Natuurlijk om het effect van dreiging nog eens extra te vergroten. Je kunt je ook afvragen of dit effect ook bereikt had kunnen worden in een grote oude fabriekshal of in een afgeplakte ruimte in het Stedelijk Museum en of het effect dan ook zo dreigend zou zijn geweest? Ook het effect van ‘verdwaald’ zijn speelt een rol. Het middenschip is geblokkeerd door stapels hout en zandzakken. Ik wandel tussen de loopgraven door, soms is dat een doodlopende weg. De preekstoel is ingepakt (doet even aan Christo denken), wandelgangen zijn verstopt, zelfs de grafsteen van Saskia en de plaquette van Sweelinck zijn niet meer vindbaar. Is er dan geen uitweg meer?

Oude Kerk Amsterdam toen Rojas er nog niet was geweest.

De tentoonstelling is te bezichtigen t/m 26 april 2020. (Namen van fotografen van afgebeelde foto’s niet gevonden).

Proef met resistente buxus op het loo

Buxus keert – als proef – terug bij Paleis Het Loo.

Door Ron Barendse – 29 november 20190FACEBOOKLINKEDINTWITTERWHATSAPPMAIL

Tijdens het Buxus-symposium op Kasteel Amerongen op 29 november jl. kwam Willem Zieleman, tuinbaas van Paleis Het Loo, met het volgende bericht naar buiten: Bij Paleis Het Loo wordt op korte termijn gestart met een proef met de Buxus-cultivars van het Belgische bedrijf Herplant.

Kweker van de Buxus, Didier Hermans, claimt dat zijn cultivars resistent zijn tegen Cylindrocladium. De Buxus komt in de Koningstuin waar nu nog tijdelijk Piet Oudolf-beplanting staat. De komst van de Buxus gaat dus niet ten koste van Ilex crenata ’Dark Green’, die een aantal jaar geleden als vervanger van Buxus is geplant.

De proef betreft hoogstwaarschijnlijk de cultivars Buxus ’Heritage’ en Buxus ’Babylon Beauty’ (zie foto). Beide soorten zijn volgens Hermans resistent tegen Cylindrocladium. Ook zouden de soorten een hogere weerstand hebben tegen buxusmot.

Momenteel zijn het paleis en de paleistuinen wegens een renovatie voor het publiek gesloten. Medio 2021 opent het vernieuwde Paleis Het Loo. In 2020 gaat al wel de tuin open voor publiek van 1 april tot 1 oktober.

Kweker Didier Hermans met links Buxus ’Heritage’ en rechts Buxus ’Babylon Beauty’.

In De Boomkwekerij 24 en Tuin en Landschap 24 staat een artikel over de nieuwe Cylindrocladium-resistente soorten van kweker Didier Hermans. Lees hier het artikel in het digitale magazine. (met inlog) 

Hollandse Datsja’s

Zoals bekend zijn nog steeds in de omgeving van Amsterdam en Haarlem vele buitenplaatsen te vinden, ooit eigendom van kooplieden die handel dreven op de VOC en WIC. Maar behalve deze achtergrond van welgestelde bouwheren, was er nog een groep rijk geworden kooplieden, namelijk zij die handel dreven op Rusland (Moscovië). Ook zij lieten buitenplaatsen of hofsteden (of in het Russisch genoemd datsja’s) bouwen of kochten buitenplaatsen op om ze te verfraaien, voornamelijk in Holland en Utrecht. Deze nieuwe publicatie gaat over de groep datsja’s / buitenhuizen, gebouwd door kooplieden die voeren op de Oost.

Beemsterlust in De Beemster

De auteur Igor Wladimiroff, gespecialiseerd in Nederlands-Russische betrekkingen, schreef een boek over deze laatste groep buitenplaatsen of datsja’s.

Titel: Hollandse datsja’s: Hollandse en Utrechtse buitenplaatsen van Amsterdamse kooplieden op Rusland, circa 1600-1800. Heemstede, 2019. € 29,95, 240 pp. Bestel hier

Westerhout bij Beverwijk

De datsja’s die ter sprake komen zijn: Vechtenstein in Maarssen; Beemsterlust in de Beemster. De familie Bernard beschikte over een reeks buitenplaatsen Volgerlust in de Beemster; Kattenbroek bij Linschoten; Vreedenhoff tussen Loenen en Nieuwersluis; De Kruidberg bij Santpoort; Westerbroek ten zuiden van Velsen; en Westerhout bij Beverwijk/Velsen. Verder worden uitgebreid besproken De Drie Noordermaden in Egmond aan de Hoef; Heerlijkheid Huisduinen tussen Huisduinen en Wieringen. Huis ter Specke bij Lisse. Zwaansvliet en Het Kasteel in de Beemster. Oud-Bussum bij Huizen (NH). Bijlmerlust aan de oever van het Gein in Abcoude; Elswout te Overveen en Hof te Waerder bij Nieuwerbrug. Spanderswoud bij ’s Graveland, De Engelenburg bij Herwijnen.

Huis ter Specke bij Lisse

De Schans bij Beverwijk en Valkenburg in Heemstede. Tijdverdrijf in Egmond aan de Hoef, Trompenburg aan de Amstel/Amsterdam. Meergaarden (Goed Genoeg, later Ajax voetbalvelden) in de Watergraafsmeer; Oostrust (De Valk) aan de Amstel. Ruygenhof bij Loenen. Leeuwenveld bij Weesp. Petersburg bij Nigtevecht. Hout en Duinzicht (later Vredenhof) bij Haarlem. Meereveld bij Amsterdam in de Watergraafsmeer. Spruytenbos in Haarlem (Wagenweg). Welgelegen in Haarlem. Land en Boschzicht te ’s Graveland; Vredenhof (Hout en Duinzicht) bij Haarlem; Spanderswoud te ’s Graveland. De punten in deze opsomming scheiden diverse eigenaren-families.

Zwaansvliet aan de Volgerweg in de Beemster

Naast een uitgebreide beschrijving van de bovengenoemde buitenplaatsen komen ook de geschiedenissen van families en eigenaren ter sprake. Veel illustraties, ook van oude geografische kaarten, verduidelijken de geschiedenis van vermelde buitenplaatsen.

Bijlmerlust aan het Gein bij Abcoude

Van een Russische invloed op de Hollandse tuinkunst is tot heden niet veel boven water gekomen, behalve de badstoof op de buitenplaats Petersburg aan de Vecht. In het laatste hoofdstuk over de Hollandse invloed op Russische buitenplaatsen des te meer.

Engelenburg bij Herwijnen

Zie ook:

  • Carla Oldenburger en Diederik Six. Hollands Russische bouwkunst en tuinkunst in de tijd van Peter de Grote: rapportage en advies t.a.v. voorstellen voor Gemeenschappelijk Cultureel Erfgoed projecten, in de Russische steden jaroslavl en St. Petersburg. Rhenen/Zeist, 2009. 28 p.
  • Carla en Juliet Oldenburger, ‘Hollandse tuinkunst in Rusland’ in: Cascade Bulletin voor tuinhistorie, jrg. 21 (2012), nr. 2, p. 7-42.

Dit boek lokt uit tot nader onderzoek op het gebied van de ontstaansgeschiedenis van de vroege 17de eeuwse buitenplaatsjes aangelegd in De Zijpe (drooggelegd in 1597), De Beemster (drooggelegd in 1612), De Purmer (drooggelegd in 1622), De Bijlmer (1627) en de Watergraafsmeer (1629).

Meer lezen?: * http://www.beemsterbuitenplaatsen.nl en * het boek Buitenplaatsen in de Purmer, van auteur Corrie Boschma-Aarnoudse. Wormerveer, 2016.