Categorie archief: Familie

Vredesbrug van Slot Heemstede getekend door Jan David Zocher?

Slot Heemstede te Heemstede is gebouwd in de Middeleeuwen tussen 1280 en 1290 en daarna een aantal keren verwoest. In 1810 werd het slot, zoals zo vele in die tijd, afgebroken. De funderingen uit de middeleeuwen zijn nog altijd aanwezig. Adriaan Pauw liet omstreeks 1648, ter gelegenheid van de Vrede van Munster, waar hij zelf bij betrokken was, de ‘Pons Pacis’ of ‘Vredesbrug’ bouwen, evenals de hier in zeer vereenvoudigde vorm afgebeelde ‘Tecklenburgse Poort’.
nl-hlmnha_53003445Jan David Zocher (?), 1835. Vredesbrug en ruïne van Tecklenburgse Poort (de toegangspoort tot het kasteel). Aquarel en potlood (Noord-Hollands Archief, coll. Kennemerland)

Wie deze tekening heeft vervaardigd, Jan David of Louis Paul Zocher,  is onduidelijk. Het NH archief geeft als tekenaar L.P. Zocher (1820-1915) op en als jaartal 1835, maar als dit jaartal klopt, dan is het veel aannemelijker dat de tekening van zijn vaders hand is. Navraag bij het NH-Archief leverde op dat de gegevens van de naam L.P. Zocher en het jaartal 1835 op de achterzijde van de tekening staan vermeld. Ik ga er van uit dat er een vergissing in het spel is en dat de tekening van de hand van J.D. Zocher jr.  is, daar de eerst bekende tekening van zijn zoon L.P. Zocher pas van 1850 dateert en er wel tekeningen/projecten van vader Jan uit 1835 bekend zijn.

Op het hieronder afgebeelde schilderij van G. Berkheyde (1630-1695) staat het slot Heemstede afgebeeld ten tijde van Gerard Pauw, zoon van Adriaan Pauw. Hierop is de Tecklenburgse Poort nog in volle glorie te zien.

Verborgen Verleden: (bet)overgrootvader apotheker 1865-1917(?)

Het TV-Programma ‘Verborgen Verleden’ heeft mij aangemoedigd en  nieuwsgierig gemaakt naar mijn roots en eventuele overeenkomsten in interesses en aanleg. Interesse in historische (tuin)architectuur en beplanting, in kleurgebruik in de architectuur, in (historische) tuinplanten, in muziek… komen die eigenschappen soms al eerder bij mijn en onze voorouders voor?

Mijn grootouders van vader’s (Ebbers) en moeder’s ( Amse) kant komen beiden uit Heemstede. Ik volg nu eerst de familie Ebbers, later een keer de familie Amse.

img_2054-1Eén van de apothekersproducten  van J. Ebbers, Knobbelolie. Een middel tegen reuma? Haarlems Dagblad, 1899

Mijn overgrootvader Jan Ebbers I (1842-1923) werd geboren  in Ede als zoon van de kleermaker Frans Willem Ebbers en vertrok in 1862 naar Heemstede. In 1865 trouwde hij in Haarlem met Maria Wilkes. In zijn trouwakte stond  ‘apothecarsleerling’ als beroep genoteerd. Vanaf die tijd  bleef hij voor altijd gevestigd in Heemstede. In 1904,  in de huwelijksakte van zijn zoon Jan Ebbers II, is zijn beroep apotheker. Om enig idee te krijgen wat dit beroep voorstelde in die tijd, heb ik de volgende hoofdlijnen uit het ‘Ontwerp van Wet’ overgenomen uit het Ned. Tijdschr. Geneeskunde 1863; 7:675-80: De bevoegdheid van leerlingapotheker wordt verkregen na het afleggen van een examen. Dit examen betreft de beginselen der Nederlandsche en Latijnse talen en der rekenkunde en het bewijs, dat de kandidaat de kennis bezit van de enkelvoudige geneesmiddelen, noodig tot het gereed maken van recepten… …De bevoegdheid van hulpapotheker wordt niet verkregen dan na aflegging van een natuurkundig examen… …Apotheker zijn zij die 2 jaar als hulpapotheker hebben gewerkt… …

Na enige naspeuringen op Internet, vnl. op de website Librariana werd mij duidelijk dat mijn overgrootvader aan de oude apothekersschool te Haarlem zijn opleiding heeft genoten en als apotheker gewerkt heeft voor drie elkaar opeenvolgende huisartsen in Heemstede:jan-ebbers-i-ca-30-jaarJan Ebbers I, ca. 30 jaar oud. Het niet alledaagse jasje is mogelijk gemaakt door zijn vader kleermaker Frans Willem Ebbers

Gottlieb Hoffmann (1814-1886). Zijn woonhuis en praktijk waren gevestigd op Binnenweg 11 (een woonhuis en een apothekershuis). Zie het artikel van J. W. G. van Doorn in Tijdschrift Heerlijkheden, Jg.26, nr.99, febr. 1999. Hoffmann werkte als huisarts van 1837-1879 en in 1865 was Jan Ebbers I hier dus zijn (leerling-)apotheker.

Beide huizen werden na beëindiging van de praktijk gekocht door overgrootvader. Waarschijnlijk heeft het gezin met toen zes kinderen hier zijn intrek genomen en zal hier omstreeks 1900  onder de naam Fa. J. Ebbers, de eerste kruidenierswinkel in Heemstede zijn gestart.

IMG_0231De Eerste Heemsteedsche Courant | 28 december 1928 | pagina 4

Het pand Binnenweg 11 stond 1 januari 1926 (in Adresboeken Haarlem) op naam van Gustaaf Adolf Ebbers (*1881, getrouwd 1918), een jongere broer van mijn grootvader. Hij was in dat pand waarschijnlijk al omstreeks 1900 een bedrijf in kruideniers- en grutterswaren begonnen, terwijl drie van zijn zusters met hun ouders  naar Raadhuisstraat 92 vertrokken waren en daar eveneens een dergelijke winkel dreven. Dat vijf van de kinderen in het kruideniersvak terecht kwamen is niet echt verwonderlijk. In de 19de eeuw was er nog geen scherpe scheiding tussen de beroepen van kruidenier en apotheker.  In de eerste kruideniers-winkels werden aanvankelijk kruiden (extracten van wilde planten), specerijen, koffie en thee verkocht. Later specialiseerden dergelijke winkels in delicatessen (bijzondere lekkere eetwaren) en comestibles (fijne eetwaren). Zie de advertentie hierboven.

jan-ebbers-i-ca-45-jaarJan Ebbers I, ca. 45 jaar oud. Ook hier een niet-alledaags jasje

  • dr. Klaas Prins (1853 -1905). Hij nam de praktijk van Gottlieb Hoffmann over. Zijn woonhuis en praktijk waren gevestigd op Binnenweg 88. Prins werkte als huisarts van 1879-1897.
  • dr. Mattheus Colenbrander (1867-1939). Hij nam de praktijk van dr. Prins over.

jan-ebbers-i-ca-70-jaar-2Jan Ebbers I, tussen 60 en 70 jaar oud

Prins’  woonhuis en praktijk waren vanaf 1908 gevestigd in Huis Overlaan op het Raadhuisplein. Colenbrander werkte als huisarts van 1897-1932.

ebbersjanapothekeri-1858-1923Jan Ebbers I, ca. 75 jaar (ca. 1917), in zijn laatste apotheek op het Raadhuisplein

Waarom vertel ik dit nu allemaal? O ja, om eventuele overeenkomsten in interesses en aanleg te ontdekken tussen onze voorouders en onze eigen interesses, zoals interesse in historische tuinen en planten en architectuur, in kleurgebruik in de architectuur, in muziek… etc.

Onze flora Zutphen,W.J. Thieme,1900. http://biodiversitylibrary.org/item/39998

Wel, de eigenschap plantenkennis blijkt zich gedurende enige geslachten te continueren. Het oudste bewijs zijn twee oude boeken die van (bet)overgrootvader afkomstig zijn. Het gaat om Onze Flora: beschrijving van de familiën, voornaamste geslachten en soorten der in Nederland in het wild groeiende, verwilderde, verbouwde en aangeplante gewassen, alsmede van eenige fraaie en nuttige Midden-Europesche planten, naar de 2e uitgaven van Carl Hoffmann’s Botanischer Bilder-Atlas,  van dr. A.C.Oudemans, uitgegeven in Zutphen door W.J. Thieme in 1900; en het boek Nederlandsche Planten, met 55 losse lithografieën in kleuren, van Dr. J. Ritzema Bos. De litho’s zijn van Th. Nieuwenhuis en L. Klaver. Uitgave Amsterdam, S. L. van Looy, 1905. Deze boeken  zal onze (bet)overgrootvader in de periode van zijn laatste werkgever hebben bestudeerd. Hij heeft ze doorgegeven aan mijn vader, die zich ontwikkeld heeft als een groot amateur-botanicus. In zijn tuin was de hele flora van Nederland te vinden en dit is niet overdreven.

am1047-9-LR-1-1J. Ritzema Bos. Nederlandsche Planten. 1905

Onze (bet)overgrootvader en Heemsteeds apotheker en zeer bekende inwoner Jan Ebbers I is 24 maart 1923 op J.D. Zocher’s Algemene Begraafplaats te Heemstede begraven.

(Bet)overgrootmoeder op een balkon in Montmartre

De Kalender 2017 van het Gemeente Museum Den Haag heeft onze (bet)overgrootmoeder op de omslag gezet. Goed idee.

kalenderovergrootmoederJacob Maris. Portret van Johanna Hendrika Maris (geb.1852). Collectie Gemeente Museum Den Haag. Detail

21 mei  2016 plaatsten we hier onder de knop Berichten een foto-portret van onze (bet)overgrootmoeder Maria Ebbers-Wilkes (geb.1841), onder de titel Vrouwen in de bloemetjes. Hoe heurt het eigenlijk?

Ook de vrouw op bovenstaand schilderij staat in de bloemetjes (bloeiende prunus?). Vanaf het balkon kijkt zij op tuinen in Montmartre, het dorp dat vanaf 1860 door de stad Parijs was geannexeerd. Ook zij is onze (bet)overgrootmoeder, namelijk Johanna Hendrika Maris, geboren in 1852 en gehuwd in 1868 met Laurens Vogelesang, (hoofd)-onderwijzer,  eerst in Den Haag en later in Amsterdam. Zij werd vernoemd naar haar vader Johannus (Hermanus) Maris en mogelijk ook naar haar tante Hendrika Bloemert.

Johanna Hendrika was een nicht van de gebroeders en kunstschilders Maris, Jacob, Matthijs en Wilem. Zij hadden dezelfde grootouders, namelijk Wenzel Maresch, steenhouwer en afkomstig uit Praag, in 1808 gehuwd met Elisabeth Smet. Niet verwonderlijk dus dat Johanna door neef Jacob Maris is geschilderd. Het schilderij dateert van 1869, toen Johanna ongeveer 17 jaar oud was. Jacob was een huiselijke familieman en zijn modellen waren vaak hem vertrouwde personen zoals zijn dochters Henriëtte, Tine en Anna en zijn zoon Willem Matthijs. En dus ook zijn nicht Johanna Hendrika.

In 1869 was Jacob in Parijs gevestigd. Het schilderij heeft verschillende namen, zoals Het Breistertje, Meisje op balkon, Meisje op balkon in Montmartre, maar voor ons is het gewoon betovergrootje. Vroeger ging ik in vakanties met mijn vader naar haar kijken en het wordt tijd dat ik dat nu met mijn kleindochter ga doen.

johanna-hendrika-maris-met-kleinzoon-jan-ebbersJohanna Hendrika Vogelesang-Maris en kleinzoon, waarschijnlijk Jan Ebbers III. Fotograaf onbekend

img_4439Jacob Maris. Portret van Johanna Hendrika Maris (geb.1852). Collectie Gemeente Museum Den Haag

ddd_010657459_mpeg21_p008_imageAdvertentie uit Algemeen Handelsblad, 17 maart 1924

Van (bet)overgrootmoeder bezitten we ook nog een foto en een overlijdensadvertentie. Op de foto wordt zij afgebeeld met een kleinzoon, waarschijnlijk mijn vader Jan Ebbers III. Jammergenoeg staat niet achterop de foto hoe oud Johanna toen was. Ik schat even in de zestig. Onder deze foto beelden we hier nu het hele schilderij af, om het jonge en het oude gezicht te vergelijken, en een kopie van de overlijdensadvertentie uit het Algemeen Handelsblad, waaruit blijkt dat ze op de Begraafplaats Huis te Vraag werd begraven en dat ze toen woonde op het adres Veerstraat 37 (huis gebouwd 1912) te Amsterdam.

Meer schilderijen van Jacob Maris van familieleden, zijn dochters en zoon:

img_4429Henriëtte en Tine Maris

display_image-phpTine Maris 

2003-02-06Henriëtte Maris

Opnamedatum: 8-9-2009Henriëtte en Tine Maris

img_4433Willem Maris jr.11975298_1542493836044966_1297439661_o-1Willem Maris jr.

Les trois Hollandaises bij Schoorldam

In het Stedelijk Museum Alkmaar is op dit moment (t/m 28 augustus 2016) een kleine tentoonstelling te zien over het werk en het verblijf van Pablo Picasso in Noord-Holland. Hij bezocht in 1905 vanuit Schoorldam het buitengebied van Kennemerland en West-Friesland en maakte onder andere dit prachtige schilderij van drie boerenmeisjes langs het Noordhollands Kanaal.

Pablo_Picasso,_1905,_Les_Trois_Hollandaises,_peinture_à_la_colle_sur_carton,_77_x_67_cm,_Musée_Picasso,_Paris
Pablo Picasso, Les Trois Hollandaises, 1905 (Musée Picasso Paris)

Waarom ben ik altijd al zo gefascineerd geweest door dit schilderij?  Eindelijk weet ik het. Dit beeld, dat wil zeggen dit ‘landschap’,  ken ik al vanaf mijn vijfde jaar. Ik zie hier een stolpboerderij bij Schoorldam langs het Noordhollands Kanaal, tijdens een ontmoeting van drie Noord-Hollandse vrouwen. Ik ken dit beeld uit 1944. Mijn moeder bracht mij op de fiets ‘naar de boeren’, omdat er te weinig eten was in Amsterdam. Onderweg langs het Noordhollands Kanaal raakte mijn karretje los van haar fiets, terwijl mijn moeder dat niet merkte en al kletsend met andere vrouwen,  doorfietste.  Zo stond ik alleen langs het kanaal tegenover een boerderij met een raar dak, een dak met een spiegel weet ik nu. Ik was de hele gebeurtenis vergeten totdat ik in 1980 met de auto een deel van hetzelfde traject aflegde. Plotseling zag ik in de buurt van Schoorldam, dat beeld weer voor me.  Kennelijk had het veel indruk op mij gemaakt. Hoewel ik veronderstel dat Picasso de drie vrouwen schilderde met de drie Gratiēn van Rubens of Botticelli in zijn achterhoofd, zie ik alleen op dit schilderij het pure Noord-Hollandse landschap met de karakteristieke monumentale stolpboerderij, het Noordhollands Kanaal en een Hollandse lucht.

Hoe is het mogelijk, monument en landschap, zaken die nog steeds belangrijk voor mij zijn.

Carla Oldenburger

Vrouwen in de bloemetjes. Hoe heurt het eigenlijk?

(Bet)overgrootmoederMaria Ebbers-Wilkes1921(Bet)overgrootje  in de bloemetjes gezet  op 21 september 1921, ter ere van haar 80-ste verjaardag, thuis in de salon  in Heemstede. Lelies, chrysanten, dahlia’s, anjers verhogen de feestvreugde. Met een anjer in haar hand, als heel oud symbool van eeuwige trouw aan haar echtgenoot.

Al een tijdje ben ik bezig met het lezen van het boek van Anne Mieke Backer, getiteld: Er stond een vrouw in de tuin: over de rol van vrouwen in het Nederlandse landschap (Rotterdam: De Hef, 2016). Een aanrader!!!  Alle wetenswaardigheden zijn prachtig in de tijd geplaatst, veel nieuwe feiten en inzichten, diepgaand onderzoek! Alle lof. Ik lees het boek (van 640 pagina’s) stukje bij beetje, volgorde niet belangrijk. Laaf je met kennis over vrouwen en tuinen en landschap en bloemen uit alle tijden.

Op pagina 298 kwam ik twee foto’s tegen van echtparen die iets te vieren hadden, tussen de bloemen zoals dat toen gebruikelijk was op een huwelijksfeest, een verlovingsfeest, bijzondere verjaardagen etc. Die foto’s kregen van Backer het onderschrift mee: Wie zich op hoogtijdagen niet omringde met gekweekte bloemen, wist niet hoe het hoorde. En dan volgen er twee foto’s van het gouden bruiloftsfeest van Sientje van Houten en Hendrik Willem Mesdag en de verloving van freule Maria Mathilda Augusta Hesselt van Dinter, met apotheker Jan Backer.

Ik dacht na het lezen van Backer’s boek, dan heb ik ook nog wel een mooie foto in ons familie-album, van het 80ste verjaardagsfeest van mijn overgrootmoeder, Maria Ebbers-Wilkes, gehuwd met apotheker Jan Ebbers, volgens een bericht in de de ‘Opregte Haarlemsche Courant’  bij zijn overlijden in 1923 “een zeer bekende persoonlijkheid in deze gemeente [Heemstede].”

Duidt dit citaat op een familie die wist ‘hoe het heurde’?

Fotografie Kroes Ruysenaars uit Heemstede (destijds volgens advertenties in de Eerste Heemsteedsche Courant, gevestigd op  Binnenweg 148 bij de Koediefslaan)

Meer over  het winkeladres van de Fa. Ebbers, Raadhuisstraat 92, Heemstede.