Maandelijks archief: maart 2026

Binnenstad & Buitenleven

Tentoonstelling ‘Birds’ nader bekeken.

Een reactie plaatsen

Museum Het Mauritshuis heeft sinds 12 februari zijn deuren geopend voor een hele bijzondere tentoonstelling ‘BIRDS”. Het museum probeert hiermee bezoekers te trekken die niet zo gauw binnen zullen lopen omdat alles wat er te zien is voornamelijk uit de 17de eeuw en eerder afkomstig is en de jeugd van tegenwoordig minder in dat tijdvak is geinteresseerd. Met deze tentoonstelling hoopt men nu het grote (en jonge) publiek te bereiken.

Vorige maand deed ik al als voorbereiding op mijn bezoek een vooronderzoekje. Ik heb de tentoonstelling nu bezocht en wil daar nog (kort) op reageren.

Nederlandsche Vogelen. 1770. Koninklijke Bibliotheek. Grutto of Griet onze Nationale Vogel

De tentoonstelling is niet zoals we meestal gewend zijn chronologisch gerangschikt, misschien is dat even wennen, maar het is ook een verademing voor mensen die niet van geschiedenis houden. Alle voorwerpen zijn voorbeelden van een van de zeven thema’s, waaruit de tentoonstelling is opgebouwd.  Allemaal duidelijk, hoewel ik als bioloog de ‘vogel als deel van de levende natuur’ wel erg mis. Over onze Nationale Vogel de Grutto (en waarom deze vogel tot Nationale Vogel van Nederland is gekozen) wordt niet gerept.

Hopelijk kunnen heel veel mensen deze originele tentoonstelling, als Wunderkammer ingericht zoals men zegt,  gaan zien. Ik wil hier enige voorwerpen noemen die voor mij persoonlijk er uitspringen en die mij persoonlijk hebben geraakt.

  • Madonna met kind dat met een ‘puttertje’ speelt. Het is een anonym schilderij uit de omgeving van Dieric Bouts, een schilder die tot de Vlaamse Primitieven behoort. Ik ben afgestudeerd op de planten die door de Vlaamse Primitieven op hun schilderijen zijn afgebeeld. De planten op de zodenbank op dit schilderij zijn niet al te duidelijk weergegeven. Deze schilder was niet een nauwkeurige detaillist. Daarom zal ook het puttertje niet de grootste aandacht hebben gekregen, toch zal het zeker deze vogelsoort moeten voorstellen, maar in verhouding te groot. Ik had nog nooit een afbeelding gezien van het Kindje Jezus dat speelt met een vogel aan een touwtje. In de andere hand houdt hij overigens een kers, waarmee hij het vogeltje wil lokken. Achter op de muur zit een pauw.
Anonymus. Omgeving Dieric Bouts. Madonna met kind spelend met een puttertje. Rijksmuseum Twenthe.
  • Het puttertje van Carel Fabritius. Een meesterwerk. Van een podcast heb ik geleerd dat dit een vrouwtje-putter is. De rode vlek op de kop loopt niet verder door achter de ogen, bij een mannetje wel. Zou Fabritius expres gekozen hebben voor een vrouwtje omdat ook het feit dat dit puttertje haar eigen water kan putten in de mensenwereld toch iets vrouwelijks heeft? Zie voor verdere symboliek ook het eerdere onderzoekje.

     

  • De duif van Picasso voor het Wereld Vrede Congres (1949). Ik leerde al over de duif van Matisse en Picasso door mijn onderzoekje. Zie daar.

  • Brancusi Vogel. Een abstracte benadering van de krachtige opstart van een vogel. Het gepolijste brons/koper van dit conceptuele beeld schittert door de hele zaal. Ik zie een vogel die opvliegt, pijlsnel naar boven, op weg naar de hemel. Kracht, schittering en de boodschapper tussen hemel en aarde.

Foto Guggenheim Museum.

Ter verdere informatie:

Martine Gosselink en Simon Schama. Birds: Het puttertje , mens en vogel. Mauritshuis / Hannibal books. 2026.

Binnenstad & Buitenleven, Biodiversiteit, Bomen, Bossen, Buitenplaatsen, Duurzaamheid, Groen Erfgoed, Kastelen, Landschapsstijl, Lanen, Stadsparken, Tuinarchitectuur

Klimaatadaptatie en Energietransitie zijn deze jaren speerpunt van RCE

Een reactie plaatsen
Zocherpark Utrecht (met links Sint-Gertrudiskathedraal aan het Willemsplantsoen) langs de oevers van de Catharijnesingel. De zachtglooiend aflopende oevers van Zocher zijn veranderd in een droogtebestendige beplanting, waterberging en herstel van historische schaduwrijke structuren

Dat de RCE zich in haar beleid en kennisprogramm’s richt op specifieke thema’s is bekend. Denk bijvoorbeeld aan archeologie. Nu in deze jaren staan het Kennisplan Erfgoed Post-1965 en Klimaatadaptatie en Energietransitie centraal. Erfgoed Post-1965 heeft al geleid tot het aanwijzen van enkele jonge groene rijksmonumenten, zoals de Ecokathedraal in Mildam (1965) en de Spiral Hill in Emmen (1971). Zie ons eerdere Bericht

Bij Klimaatadaptatie is het belangrijk hoe (ook groene) monumenten  (zoals het Zocherpark in Utrecht, zie foto hierboven) verduurzaamd en aangepast kunnen worden aan klimaat-verandering. Voor onderhoud en reorganisatie van deze monumenten is een omgevingsvergunning nodig, gebaseerd op tuinhistorisch onderzoek.

Via de website van de RCE zijn nu waardevolle hulpmiddelen beschikbaar om geïnteresseerden verder te helpen bij het ondernemen van stappen die nodig zijn om hun plannen op het gebied van ruimtelijke inrichting te realiseren.
Vooraanzicht Buitenplaats Ipenrode met vroegere dierenweide. Haarlems Dagblad, 14 maart 2025. Lees over de toekomstplannen.
Na dit hele verhaal wordt het me langzaam aan duidelijk waarom ik op Linkedin minder nieuws (in de vorm van Bijdragen) vind over herstel van historische tuinen en parken. Natuurlijk blijft het uiterst belangrijk deze te blijven onderhouden maar het speerpunt van RCE ligt op reorganisatie in de richting van klimaatadaptatie op plaatsen die daarom vragen. Bijvoorbeeld:
–open pleinen en brede straten in dorpen en steden vragen om schaduw (aanplant van bomen?);
-gevarieerde historische (soms uitheemse) beplantingen op buitenplaatsen vragen soms om droogtebestendige aanpassingen;
– open (dieren)weiden (zoals genoemd in het krantenartikel over Ipenrode) gelegen voor of achter kastelen en landhuizen vragen om droogtebestendige gevarieerde beplantingen;
-op droge gronden zal het bomenbestand (vooral beuken en berken) langzaam teruglopen en kunnen afsterven. Een meer weerbaar bomenbestand is dan vereist.
De komende tijd kunnen onze lezers Berichten en Bijdragen op deze website en op Linkedin verwachten over droogtebestendige boom- en plantensoorten.
We zullen dit onderwerp de komende tijd streng bewaken.
Binnenstad & Buitenleven

Op Statenbolwerk Haarlem: Begraafplaats De Punt en later Villapark van L.P. Zocher

Een reactie plaatsen
Wybrand Hendriks (1744-1831), 1811. Tekening O.I.Inkt. Begraafplaats De Punt. Coll. Noord-Hollands Archief
De Begraafplaats De Punt of Noorderkerkhof in Haarlem werd in beeld gebracht door Wybrand Hendriks. Hij werd In 1785 aangenomen als ‘kastelein’ (beheerder en bewoner van het Pieter Teylers Huis). Daarnaast was hij verantwoordelijk voor de kunstverzameling van het museum.  De Punt was gelegen op het Staten Bolwerk aan de Schotersingel, ten westen van de Kennemerpoort en net ten oosten van de Noorderbrug.
Wybrand Hendriks, Zelfportret 1807. Coll. Teylers Museum

De begraafplaats werd in 1673 aangelegd en was vooral bestemd voor armen en onvermogenden. In 1832 werd deze tegelijk met het Zuiderkerkhof opgeheven.

Louis Paul Zocher ontwierp na 200 jaar in 1873 op dezelfde locatie  een villapark, met  zeven villa’s, onderdeel van stadspark ‘De Bolwerken’.
[J.D. Zocher en]  L.P. Zocher, 1873. Tekening in pen en penseel. Villapark Statenbolwerk, rechts de locatie van de vm. begraafplaats De Punt. Coll. Noord-Hollands Archief. Noorden boven
17de eeuw, 18de eeuw, 19de eeuw, Architectuur, Boekaankondigingen, Familie, Lezingen, Onderzoek, Planontwikkeling, Tentoonstellingen

Amsterdam Bijna Gesloopt

Een reactie plaatsen

Even reclame maken voor mijn schoonzoon. Walther Schoonenberg, secretaris van de Vereniging Vrienden Amsterdamse Binnenstad,  schreef een rijk geïllustreerd boek, titel ‘Amsterdam Bijna Gesloopt‘.

Zie hier: Inkijkexemplaar

(Overgenomen van de website van het Grachtenmuseum Amsterdam en bovenmate interessant voor monumentenliefhebbers, #Rijksdienst Cultureel Erfgoed, #Mooi Noord-Holland, leden van #Heemschut, #Hendrick de Keyser, en bovenal #GEMEENTERAAD  AMSΤΕRDAM):

“Waarom stonden de Amsterdamse grachten ooit op het punt om gesloopt te worden? Het boek en de tentoonstelling ‘Amsterdam bijna gesloopt‘ nemen je mee door verschillende plannen voor de stad, nooit eerder getoonde archieffoto’s en je leert hoe Amsterdammers hun stad redden.

Moderne stad van glas en staal

Stel je voor: de grachtenpanden, smalle straatjes en pleinen van de Amsterdamse binnenstad vervangen door een moderne stad van glas en staal. Dit scenario leek in de 20ste eeuw écht te gaan gebeuren. En niet zomaar, want de binnenstad lag er toen vervallen bij. Het plan was er om oude buurten te vervangen door moderne wijken met brede autowegen en grote kantoorgebouwen. Het Grachtenmuseum op de Herengracht 386 was er bijvoorbeeld niet geweest als alle plannen voor verkeersdoorbraken door waren gegaan.

Actievoeren

Gelukkig liep het anders. Amsterdammers kwamen in actie; buurtbewoners, kunstenaars, monumentenliefhebbers vochten in de loop van de twintigste eeuw voor het behoud van hun stad. De tentoonstelling en bijbehorend boek nemen je mee in het verhaal van dreigende sloop, felle protesten en uiteindelijk een volledig herstel. Ontdek hoe Amsterdammers hun stad redden en hoe het komt dat wij daar nu nog elke dag van kunnen genieten. Daarnaast zijn er nooit eerder getoonde archieffoto’s, bijzondere tekeningen, plattegronden en actieposters te zien.

Verdiepend verhaal

De tentoonstelling is tot stand gekomen in samenwerking met de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad. Het gelijknamige boek, geschreven door Walther Schoonenberg MA, verscheen 26 februari 2026 bij Uitgeverij Prometheus (Amsterdam) en vormt een uitbreiding op de verhalen uit de tentoonstelling.”